هوش مصنوعی عاملیتمحور در سال ۲۰۲۵ به یکی از داغترین اصطلاحات رایج تبدیل شده است؛ توسعهدهندگان و صاحبان کسبوکار با سرعت زیادی در تلاشاند تا پتانسیل عظیم هوش مصنوعی را آزاد کنند.
Agentic AI یک حلقه حیاتی در این زنجیره فناوری محسوب میشود، زیرا به سیستمهای هوش مصنوعی اجازه میدهد با حداقل یا حتی بدون نیاز به دخالت انسانی، تصمیمگیری کرده و اقدام انجام دهند.
اگر تجربهای در حوزه اتوماسیون داشته باشید، احتمالاً همین جمله آخر باید لرز خفیفی از نگرانی در وجودتان ایجاد کند. بسیاری از افراد تجربه ساخت خبرنامههای خودکار یا فیدهای شبکههای اجتماعی حول یک موضوع خاص را داشتهاند، و بعدتر با وحشت متوجه شدهاند که محتوای ناخواستهای وارد سیستم جمعآوری آنها شده است.
اتوماسیون میتواند فوقالعاده باشد، اما در عین حال میتواند پرریسک نیز باشد. بدون آن، خطر این را داریم که صرفاً کار بیشتری برای خودمان تولید کنیم.
با این دیدگاه، ده ریسک استفاده از هوش مصنوعی عاملیتمحور را گردآوری کردهایم تا بدانید از چه چیزهایی باید اجتناب کنید. هر جا ممکن بوده، راهکارهایی نیز ارائه شده است. جلوگیری از بروز مشکلات پیش از وقوع آنها، به شما اجازه میدهد بدون از دست دادن آرامش، بیشترین بهره را از Agentic AI ببرید.
۱. رفتار غیرقطعی و غیرقابل پیشبینی روی اندپوینتهای حساس
زمانی که انسانها با APIها تعامل میکنند، رفتار معمولاً قابل پیشبینی است. فراخوانیها از الگوهای مشخص پیروی میکنند، پارامترها شناختهشدهاند و اثرات جانبی به حداقل میرسند.
اما عاملهای هوش مصنوعی، بهویژه آنهایی که بر مدلهای زبانی بزرگ یا هماهنگسازی چندعاملی متکی هستند، ذاتاً غیرقطعی هستند. توالی فراخوانیهای API آنها میتواند بسته به پرامپت یا مسیرهای استدلال داخلی مدل، بهشدت متفاوت باشد.
این غیرقابل پیشبینی بودن زمانی بسیار خطرناک میشود که عاملها به اندپوینتهای حساس مانند بازیابی داده، رکوردهای کاربران یا تراکنشهای مالی دسترسی داشته باشند. یک پرامپت بهظاهر بیضرر میتواند باعث فراخوانیهای ناخواسته، افشای داده یا آغاز جریانهای کاری دارای سطح دسترسی بالا شود.
طبق گزارش Postman State of the API 2025، انجام فراخوانیهای غیرمجاز یا بیشازحد توسط عاملهای AI، مهمترین نگرانی امنیتی محسوب میشود.
کاهش این ریسک شامل استفاده از اعتبارنامهدهی لحظهای (Just-in-Time) است؛ به این معنا که عاملها فقط در زمان نیاز، توکنهایی موقت و با دامنه محدود دریافت کنند. در نظر گرفتن هر عامل بهعنوان یک هویت مستقل با توکن دسترسی مخصوص خود، بهجای استفاده مجدد از کلیدهای بلندمدت، از تشدید ناخواسته دسترسیها جلوگیری میکند.
۲. ترافیک انفجاری و دشوار برای مدیریت
عاملهای هوش مصنوعی با سرعت ماشین عمل میکنند و ممکن است در هر ثانیه صدها یا هزاران درخواست ارسال کنند، بهویژه در سناریوهای هماهنگسازی پیچیده.
سیاستهای محدودسازی نرخ که برای ترافیک انسانی تنظیم شدهاند، معمولاً کافی نیستند و ترافیک انفجاری میتواند بکاندها، پایگاههای داده یا سرویسهای شخص ثالث را از کار بیندازد و منجر به افت عملکرد یا شرایط شبیه به حملات DoS شود.
پیادهسازی Rate Limiting پویا و تحلیل رفتاری یکی از رایجترین و توصیهشدهترین روشها برای آمادهسازی در برابر این نوع ترافیک است.
دروازههای API یا لایههای مدیریت API باید امکان محدودسازی تطبیقی، تشخیص جهشهای ترافیکی و ایزولهسازی فراخوانیهای عاملها را داشته باشند.
۳. افشای بیشازحد داده به دلیل کنترل دسترسی ناقص
عاملهای AI ممکن است به اندپوینتهایی دسترسی پیدا کنند که توسعهدهندگان هرگز قصد ارائه آنها را نداشتهاند و از طریق چندین فراخوانی، دادههای حساس را تجمیع کنند.
پس از تجمیع، این دادهها ممکن است به شیوههایی خروجی داده شوند یا نشت پیدا کنند که پایش آنها دشوار است. طبق گزارش Postman، نزدیک به ۴۹٪ توسعهدهندگان این مورد را یک مسئله جدی دانستهاند.
راهکارها شامل محدودسازی دسترسی بر اساس اصل حداقل دسترسی (Least Privilege)، کنترل دسترسی مبتنی بر Scope و در نظر گرفتن هر عامل بهعنوان یک هویت مستقل است.
توصیه میشود مجوزهای ریزدانه تعریف شده، اطلاعات هویتی در توکنها گنجانده شود و مجوزدهی مبتنی بر سیاست در زمان اجرا اعمال گردد.
۴. ارتقای سطح دسترسی به دلیل نبود بررسیهای مجوزدهی (BOLA)
عاملهای AI میتوانند از اندپوینتهایی که بهدرستی ایمن نشدهاند سوءاستفاده کرده، سطح دسترسی خود را افزایش دهند و عملیات غیرمجاز انجام دهند؛ سناریویی کلاسیک از Broken Object-Level Access (BOLA).
این ریسک زمانی شدیدتر میشود که عاملها چرخه عمر پویا داشته باشند یا بتوانند زیرعامل ایجاد کنند.
استفاده از کنترل دسترسی مبتنی بر قابلیتها و هویت ریزدانه، و همچنین پروتکلهای نوظهور مانند Agentic JWT، میتواند دامنه دسترسی را محدود کرده و از ارتقای غیرمجاز جلوگیری کند.
۵. نشت اعتبارنامهها و شعاع تخریب عاملهای بهخطر افتاده
کلیدهای API ایستا و بلندمدت که بین عاملها به اشتراک گذاشته میشوند، یک ریسک امنیتی جدی هستند. در صورت نشت یک کلید، مهاجم به تمام APIهای مرتبط دسترسی خواهد داشت.
طبق گزارش Postman، ۴۶٪ توسعهدهندگان نگران نشت اعتبارنامهها هستند.
استفاده از توکنهای کوتاهعمر، چرخش مداوم اعتبارنامهها، اجتناب از کلیدهای ایستا و ذخیره امن اطلاعات، از راهکارهای اصلی کاهش این ریسک است.
رویکرد Zero Trust که در آن هر درخواست بهصورت مستقل احراز هویت و مجوزدهی میشود، ریسک سوءاستفاده را بیشتر کاهش میدهد.
۶. عاملهای سایهای و مشکلات چرخه عمر
عاملهای مدیریتنشده یا رهاشده که هنوز توکن معتبر دارند، یک تهدید امنیتی محسوب میشوند. این عاملها ممکن است پس از پایان مأموریت اصلی خود باقی بمانند و همچنان درخواست ارسال کنند.
پیادهسازی حاکمیت هویتی مبتنی بر عامل، امکان شناسایی، بازنشستکردن هویتهای یتیم و اعمال مجوزهای صحیح در طول چرخه عمر عامل را فراهم میکند.
۷. Tool-Squatting و ریسکهای زنجیره تأمین
در سیستمهای چندعاملی، عاملها میتوانند ابزارها یا پلاگینهای خارجی را فراخوانی کنند. مهاجمان میتوانند ابزارهای جعلی یا مشابه ابزارهای معتبر ثبت کنند و باعث نشت داده یا فراخوانیهای ناخواسته شوند.
استفاده از رجیستری متمرکز ابزارها، سیاستهای دسترسی ریزدانه و اعتبارنامهدهی پویا، این ریسک را کاهش میدهد.
۸. تزریق پرامپت و رفتارهای غیرمنتظره
عاملها پرامپتهای زبان طبیعی را تفسیر کرده و بر اساس آن درخواستهای API تولید میکنند. پرامپتهای مخرب یا ضعیف میتوانند عامل را به افشای داده یا انجام اقدامات غیرمجاز ترغیب کنند.
محدودسازی اندپوینتها از طریق توکنهای Scopeدار، پایش زمان اجرا، تشخیص ناهنجاری و فیلتر خروجی، از راهکارهای مؤثر هستند.
افزودن تأیید انسانی در جریانهای کاری حساس نیز اهمیت دارد.
۹. ریسکهای انطباق و مقررات
دسترسی عاملها به دادههای حساس میتواند بهطور ناخواسته مقرراتی مانند GDPR یا HIPAA را نقض کند. حجم بالای درخواستهای ماشینی، رهگیری و ممیزی را دشوارتر میکند.
توکنهای موقت، لاگبرداری کامل با انتساب هویت، متمرکزسازی دروازههای API و اصل حداقل دسترسی، ریسکهای مقرراتی را کاهش میدهند.
۱۰. عاملهای دارای دسترسی بیشازحد و گسترش تدریجی مجوزها
حتی حداقل مجوزها نیز در طول زمان تمایل به گسترش دارند و به عاملهای بیشازحد مجاز منجر میشوند. این موضوع در ترکیب با اعتبارنامههای منقضینشده یا عاملهای سایهای، تهدید داخلی جدی ایجاد میکند. تأمین دسترسی لحظهای، بازبینی دورهای مجوزها و پایش مداوم، راهکارهای کلیدی هستند.
توصیههای عملی برای کاهش ریسک Agentic AI
برای مدیریت ایمن دسترسی عاملیتمحور، سازمانها باید عاملها را بهعنوان هویتهای درجهیک در نظر بگیرند. توکنهای کوتاهعمر، دروازههای API مرکزی، اصل حداقل دسترسی و Zero Trust از الزامات اساسی هستند.
نکات کلیدی برای ایمنسازی Agentic AI
دسترسی عاملیتمحور، اتوماسیون و مقیاسپذیری را افزایش میدهد، اما مدل تهدید را نیز بهطور اساسی تغییر میدهد. ریسکهایی مانند نشت اعتبارنامه، ارتقای دسترسی، ترافیک انفجاری و رفتار غیرمنتظره واقعی و جدی هستند.
