فضای فناوری اغلب بیش از حد درگیر چیزهای جدید و پرزرقوبرق است — انگار هر روز یک محصول جدید، یک نسخه تازه، یا یک «چیز بزرگ» دیگر معرفی میشود که تیتر خبرها و پوشش رسانهای را به خود اختصاص میدهد.
اما واقعیت این است که یک دنیای کامل از پروتکلهای قدیمی وجود دارد که نهتنها هنوز زنده هستند — بلکه حجم واقعاً عظیمی از اینترنت مدرن را تغذیه میکنند.
ستون فقرات تجارت جهانی، بانکداری، انرژی و لجستیک بر پایه جدیدترین و بهترین APIهای هوش مصنوعی اجرا نمیشود — بلکه بر زیرساختها و پروتکلهایی چند دههای استوار است که در سکوت، در مقیاس بزرگ بازبینی و بهبود داده شدهاند.
و در یک چرخش جالب توجه، بسیاری از این فناوریها نهتنها در حال مرگ یا صرفاً در حال دوامآوردن نیستند، بلکه در عصر هوش مصنوعی بیسروصدا در حال شکوفایی هستند و کاربردی تازه و عصری جدید پیدا کردهاند.
در ادامه، به برخی از این پروتکلها و سیستمها میپردازیم که همچنان در سکوت، جهان را اداره میکنند.
SOAP توسط REST کشته نشد — فقط کاملاً سازمانی شد
بیش از حد معمول، گفتوگو پیرامون REST و SOAP شبیه بحثهای ورزشی میشود.
بخش بزرگی از این گفتمان، همهچیز را به جملاتی مثل «REST، SOAP را کشت» یا «SOAP منسوخ شده است» سادهسازی میکند.
در حالی که SOAP اغلب در محافل فنی بهعنوان یک شوخی مطرح میشود، واقعیت این است که هنوز تعداد شگفتانگیزی از سیستمهای مالی و مخابراتی را تغذیه میکند.
Simple Object Access Protocol (SOAP) موجودیتی کاملاً متفاوت از REST است، و بسیاری از ویژگیهایی که معمولاً بهعنوان نقاط ضعف آن مطرح میشوند، در برخی موارد استفاده در واقع مزیت محسوب میشوند.
ماهیت قراردادی SOAP و رفتار بسیار قطعی (deterministic) آن، برای پشتههایی که به سیستمهای قابل پیشبینی و منطبق با مقررات نیاز دارند، حیاتی است.
زمانی که هر تراکنش باید بهشدت کنترلشده و تأیید شود، چیزی مانند SOAP ضروری است — و به همین دلیل، این پروتکل هسته عملیاتهایی مانند پرداختهای ACH، تبادل پیامهای SWIFT، پردازش وام، یا اتصال دادههای مالی است.
واقعیت این است که REST جایگزین SOAP نیست چون «بهتر» است — بلکه فقط متفاوت است، و این ذهنیت رقابتی، کوتاهبینانه است.
اگرچه SOAP یک فناوری قدیمی محسوب میشود، اما همچنان مورد اعتماد است و بهطور گسترده استفاده میشود.
نمونههای پیادهسازی
شما هنوز هم میتوانید SOAP را در هر اپلیکیشنی که به مذاکره قراردادی کاملاً قطعی نیاز دارد پیدا کنید، از جمله:
-
بانکداری و پردازش پرداخت: بسیاری از فناوریهای هستهای مانند ACH، SWIFT و تبادلات پیام SEPA برای انطباق و قابلیت رهگیری، به وبسرویسهای SOAP متکی هستند.
-
تأمین و راهاندازی مخابراتی: بسیاری از شرکتها از SOAP برای مدیریت پردازشهای قراردادی مانند فعالسازی سیمکارت، مدیریت رومینگ و صورتحساب مشتریان استفاده میکنند.
-
برنامهریزی منابع سازمانی (ERP): سیستمهایی مانند SAP و Oracle همچنان پیادهسازیهای بومی SOAP را — اغلب بهصورت پیشفرض — برای پلتفرمهای هسته خود ارائه میدهند.
EDI هنوز بیشتر بار حملونقل جهان را جابهجا میکند
EDI یا Electronic Data Interchange در دهه ۱۹۷۰ بهعنوان یک روش استاندارد برای تبادل اسناد و دادههای تجاری بین شرکای تولید و لجستیک متولد شد.
در سال ۲۰۲۵، EDI ستون فقرات عملی زنجیره تأمین جهانی را تشکیل میدهد؛ بهطوری که سازمانهایی مانند FedEx، Walmart و کنگلومراهای عظیم تولیدی به EDI برای پردازش سفارشها، ارسالها و فاکتورها وابستهاند.
استانداردهای EDI مانند EDIFACT و ANSI X12 همچنان بخش بزرگی از تعاملات API در این فضا را کنترل میکنند.
و این وضعیت، «آخرین نفسهای» این فناوری نیست — پیادهسازی و مدیریت EDI بهطور پیوسته در حال رشد است.
با گسترش استفاده از هوش مصنوعی و اتوماسیون در فضای صنعتی، درگاههای مدرن EDI اکنون دادهها را به LLMها و سیستمهای تحلیلی ارسال میکنند تا از پیشبینی تأخیرها گرفته تا بهینهسازی بارگیری محمولهها انجام شود.
از بسیاری جهات، واقعیت ساختاری و پیادهسازی EDI آن را به دادهای ایدهآل برای تغذیه AI زنجیره تأمین تبدیل میکند — این دادهها بهخوبی استاندارد شدهاند، بهطور گسترده پیادهسازی شدهاند، و برای شفافیت مالکیت، مراحل پردازش بین واحدها یا سایتهای مجزا، و کنترل دسترسی ساختاربندی شدهاند.
این موضوع یک معدن طلا برای پیادهسازیهای نوآورانه AI در لجستیک است، زیرا یک مرحله کامل پردازش داده را حذف میکند؛ مرحلهای که سازمانهای دیگر در صنایع متفاوت مجبور به انجام آن هستند.
نمونههای پیادهسازی
EDI بهطور مداوم در زمینه لجستیک ظاهر میشود و صنایع کاملی را تغذیه میکند، از جمله:
-
لجستیک خردهفروشی: سازمانهایی مانند Costco و Walmart بهشدت از EDI استفاده میکنند، بهویژه در اعلانهای ارسال، سفارشهای خرید و صورتحساب تأمینکنندگان که به تراکنشهای EDI X12 (850/856/810) وابستهاند.
-
تولید جهانی: FedEx، Maersk و Boeing نمونههای برجسته استفاده از EDI مبتنی بر EDIFACT بهعنوان روش استاندارد مدیریت موجودی و لجستیک هستند.
-
پردازش سلامت و بیمه: بهطور مشخص، ایالات متحده پیامهای سازگار با EDI 837/835 را برای مطالبات پزشکی و تراکنشهای تسویه اجباری کرده است.
RPC: آنچه قدیمی است، دوباره جدید شده است
RPC برای فراخوانی توابع راهدور بهگونهای طراحی شد که انگار محلی هستند.
در اصل، شما میتوانستید با یک مینفریم تعامل کنید، انگار درست پشت کنسول آن نشستهاید — ایدهای که در زمان خود فوقالعاده نوآورانه بود.
در سال ۲۰۲۵، شاید فکر کنید این مفهوم کاملاً انتزاع شده است — اما RPC در واقع شاهد نوعی رنسانس است، آن هم تا حد زیادی به لطف Google.
در حالی که XML-RPC و JSON-RPC کاهش استفاده را تجربه کردهاند، فریمورکهای مدرنی مانند gRPC باعث رشد سهم بازار RPC شدهاند و همهچیز از خوشههای میکروسرویس Kubernetes گرفته تا پایپلاینهای یادگیری ماشین را تغذیه میکنند.
نکته اینجاست که RPC امکان اتصال نسبتاً مستقیم به توابع محلی و سیستمها را فراهم میکند، چیزی که AI و ML مدرن به آن نیاز دارند.
RPC بهسرعت به یک روش عملی برای تعامل با سیستمهایی تبدیل شده است که به سطح بالایی از دسترسی سیستمی نیاز دارند.
ایده اصلی تغییر نکرده است — RPC همچنان برای کارایی در سریالسازی داده و دسترسی مستقیم به توابع طراحی شده است.
آنچه تکامل یافته، روش انتقال و رمزگذاری است؛ با راهکارهایی مانند Protobufs که نحوه کار این فناوری را متحول کردهاند.
نمونههای پیادهسازی
-
میکروسرویسها: راهکارهایی مانند Kubernetes، Envoy و Istio از gRPC برای مدیریت ارتباطات خوشهای به دلیل تأخیر کم و اسکیماهای type-safe استفاده میکنند.
-
یادگیری ماشین و LLMها: AI به دسترسی مستقیم به دادههای سریالشده مدلها و درخواستهای استنتاج، و همچنین به سیستمهای سختافزاری زیربنایی نیاز دارد؛ RPC روشی عالی برای مدیریت این فرایند است.
-
اتصال و APIهای سختافزاری: پیادهسازیهایی مانند CUDA RPC امکان ارتباط مستقیم بین خوشههای کاری راهدور را بدون سربار قابلتوجه داده یا حافظه فراهم میکنند.
MQTT و AMQP لبه شبکه را تغذیه میکنند
در گذشته، Message Queuing Telemetry Transport (MQTT) و Advanced Message Queuing Protocol (AMQP) پادشاهان الگوی ناشر–مشترک (publisher-subscriber) بودند.
از آنجا که MQTT و AMQP در مواجهه با شبکههای ناپایدار و تضمین تحویل پیام بسیار توانمند بودند، در هر تکامل شبکه و اینترنت جایگاه خود را پیدا کردند.
در روزهای اولیه، پیش از فراگیر شدن پهنباند، آنها راهکاری ایدهآل برای اتصالهای ناپایدار بودند.
سپس، در هجوم سریع به سمت اینترنت اشیا، آنها راهحل ایدهآل برای دستگاههای شبکهای بودند که توان پردازش اتصالهای مستقل را نداشتند.
و اکنون، آنها در حال استقرار AI در لبه هستند؛ دادههای حسگر زنده را به LLMهای محلی ارسال میکنند و همهچیز را از نگهداری پیشبینانه تا استدلال زمینهای در خطوط تولید مدیریت میکنند.
در نهایت، MQTT و AMQP را میتوان پروتکلهای API دانست که برای حل یک مشکل بسیار خاص طراحی شدهاند — و آن مشکل، یعنی اتصالهای ناپایدار همراه با توان عملیاتی بالای داده و نیاز به تضمین پردازش صحیح پیامها، از بین نرفته است.
نمونههای پیادهسازی
-
IoT صنعتی: ارائهدهندگانی مانند Siemens و Honeywell از بروکرهای MQTT برای ارسال تلهمتری به داشبوردهای تحلیلی و مدلهای محلی جهت بهینهسازی OEE استفاده میکنند.
-
خودروهای هوشمند: برندهایی مانند Tesla و Volkswagen از MQTT برای استریم دادههای تشخیصی بلادرنگ خودرو استفاده میکنند تا در شرایط اتصال ناپایدار، عملکرد بهینه حفظ شود.
-
پیامرسانی سازمانی: AMQP زیربنای راهکارهایی مانند RabbitMQ و Azure Service Bus است و بهعنوان فناوری مسیردهی هستهای برای پیامهای تراکنشی در محیطهای پیچیده میکروسرویس عمل میکند.
CORBA در همهچیز از ناسا تا کنترل ترافیک هوایی حضور دارد
Common Object Request Broker Architecture (CORBA) نخستین بار در سال ۱۹۹۱ بهعنوان راهکاری برای مدیریت محاسبات توزیعشده در میان زبانها، شبکهها، سختافزارها و محیطهای استقرار استاندارد شد.
این فناوری در اصل پاسخی به مسائلی بود که بعدها الهامبخش میکروسرویسها شدند و بهسرعت در صنایعی که در پی استانداردسازی دسترسی به ماشینهای ناهمگون بودند، مورد پذیرش قرار گرفت.
استفاده از Interface Definition Language (IDL) امکان نوعی ارتباط استاندارد را فراهم کرد که در انقلاب دیجیتال دهه ۹۰ بهشدت مورد نیاز بود؛ دورهای که برای هر کاربرد خاص یک استاندارد وجود داشت و ماشینهایی که با یکدیگر یکپارچه میشدند، اغلب متعلق به نسلهای متفاوت و با اهداف متفاوت ساخته شده بودند.
به همین دلیل، CORBA در راهکارهایی مانند کنترل ترافیک هوایی، سیگنالینگ مخابراتی، تلهمتری فضاپیماهای ناسا، سیستمهای ردیابی ماهواره و موارد بسیار دیگر بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفت.
اگرچه جایگزینهای مدرنی مانند gRPC و مشهای سرویس پیچیده در حال نفوذ به پایگاههای نصبشده هستند، CORBA همچنان بهطور گسترده استفاده میشود.
CORBA برای همکنشپذیری ساخته شده است — و به همین دلیل، سخت است ادعا کنیم که منسوخ شده، وقتی هنوز کار خود را بهخوبی انجام میدهد.
نمونههای پیادهسازی
-
هوافضا: در ایالات متحده، ناسا بهطور گسترده از CORBA در شاتل فضایی استفاده کرده و همچنان آن را در سیستمهای کنترل زمینی ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) برای تبادل داده قطعی به کار میگیرد.
-
سیستمهای هوانوردی: از EUROCONTROL گرفته تا مدیریت ترافیک هوایی ایالات متحده، همگی از CORBA برای هماهنگی تبادل داده بین رادارها و مراکز کنترل استفاده میکنند.
-
زیرساخت مخابراتی: CORBA هنوز بخش بزرگی از سیستمهای قدیمی 3G و 4G و پلتفرمهای OSS/BSS را که پیکربندی و ارکستراسیون شبکه را مدیریت میکنند، تغذیه میکند.
آنچه قدیمی است، دوباره جدید شده است
اینها نمونههای عالی از موقعیتهایی هستند که سن فناوری یک مشکل محسوب نمیشود.
برای بسیاری، رویکرد «اگر کار میکند، خرابش نکن» هنگام مهاجرت یک سیستم CORBA به چیزی مدرنتر، استراتژی معقولی است.
برای توسعههای گرینفیلد امروزی، APIهای RESTful که روی HTTP اجرا میشوند و از مشخصات OpenAPI استفاده میکنند، تا حد زیادی هنجار محسوب میشوند.
طبق گزارش State of the API سال ۲۰۲۳ شرکت Postman، ۸۶٪ از توسعهدهندگان API از REST استفاده کردهاند. پس از آن، وبهوکها، GraphQL، SOAP و websockets قرار داشتند.
در حالی که مزایای واقعی برای مهاجرت از استانداردهای قدیمی API به فناوریهای مدرنتر وجود دارد، بسیاری از صنایع به این سیستمها وابستهاند که دقیقاً همانطور که هستند باقی بمانند.
بنابراین، به احتمال زیاد این پیادهسازیها را ۱۰ یا حتی ۱۵ سال دیگر نیز همچنان در حال استفاده خواهید دید.
